Ik ben Jasper van der Pijl, oprichter en artistieke drijfveer van stichting De Nutteloze Arbeider van de Onderwereld. Ik maak sciencefictiontheater over personages die een wereld proberen te begrijpen waarin andere technologische middelen beschikbaar zijn dan bij ons. Op het podium staan acteurs die snel schakelen tussen verschillende spelvormen en hun poging om in de fictie te geloven niet verbergen. Muziek, decor en techniek ondersteunen die poging, maar werken haar soms ook tegen. Het publiek hoeft niet te geloven in een sluitende, hyperrealistische wereld, maar wel in de urgentie om samen een onvolledig beeld te ontrafelen.

Mijn vertrekpunt is een technologische variatie: een kleine verschuiving in middelen of geschiedenis, waarvan ik de verregaande neveneffecten onderzoek. Niet de eerste gevolgen zijn daarbij interessant, maar de tweede, derde en vierde. Vanuit die logica bouw ik sciencefictionwerelden die niet bedoeld zijn om de toekomst te voorspellen, maar om onze kijk op het heden te vervormen. Technologie is in mijn werk nooit neutraal of af. Ze hapert, faalt en dwingt mensen tot onverwachte oplossingen. In die rafelranden verschuift ook de menselijkheid: wat mensen normaal vinden, hoe zij zich gedragen en wat zij kunnen weten. Die verschoven menselijkheid, en het gedeelde niet-weten dat daaruit voortkomt, vormt de kern en motor van mijn theatervoorstellingen. Zoals sciencefictionschrijver Frederik Pohl het verwoordde: “A good science fiction story is not about the automobile but the traffic jam.”

Op toneel kies ik er bewust voor die werelden niet volledig te representeren. Ik weiger een sluitende illusie. Rekwisieten functioneren als tokens: ze verwijzen naar iets wat er niet is, zonder het te worden. De spelers proberen met tekst, gebaar, muzikaliteit en snelle wisselingen in speelstijl een wereld te laten ontstaan die groter is dan wat er te zien is. Die poging staat centraal. Wanneer het geloven in de fictie moeilijk wordt, wordt die zichtbare worsteling onderdeel van de voorstelling en verbindt zij spelers en publiek via humor en kwetsbaarheid.

Mijn publiek kijkt niet naar een afgeronde wereld, maar naar een puzzel waarvan enkele cruciale stukjes ontbreken. In elke nieuwe productie ontstaat deze manier van werken opnieuw, vanuit de neveneffecten en rafelrandjes van een technologische variatie die reflecteert op een actuele vraag. Zo wordt het falen van technologie in de fictie gespiegeld door het falen van illusie op het podium.